Fado w Porto a fado lizbońskie

Krótka odpowiedź

Fado można usłyszeć w Porto, a to, co tam słyszysz, to ta sama forma pieśni co w Lizbonie. Dwie tradycje, którym źródła nadają nazwy, to tradycja lizbońska i koimbrska. Wikipedia nazywa styl lizboński lepiej znanym z tych dwóch, a UNESCO opisuje fado jako szeroko praktykowane przez społeczności w Lizbonie. Koncert w Porto należy do tej tradycji, a nie do odrębnego stylu. Ten przewodnik wyjaśnia, czym jest fado, czym różnią się obie tradycje i co koncert w Noble Hall przy Avenida dos Aliados stawia przed Tobą.

Czym jest fado

Wikipedia opisuje fado jako portugalski gatunek muzyczny i podaje, że słowo to bywa objaśniane jako przeznaczenie lub los, prawdopodobnie od łacińskiego fatum. Gatunek wywodzi z lat dwudziestych XIX wieku w Lizbonie, zaznaczając jednak, że ma prawdopodobnie wcześniejsze korzenie, a jego wczesna historia przekazywana była ustnie. Rozwinął się w lizbońskich dzielnicach bohemy, między innymi w Bairro Alto, Mourarii i Alfamie, a jego pierwsi wykonawcy wywodzili się głównie z miejskich klas pracujących, w tym żeglarzy i bywalców tawern. Nastrój oddaje w przybliżeniu saudade — słowo oznaczające tęsknotę i poczucie wiecznej straty. Wikipedia dodaje, że fado wykorzystuje harmonię durową lub molową i często przechodzi między nimi.

Dlaczego mówi się „Lizbona

W 2011 roku fado trafiło na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO, Listę Reprezentatywną. Wpis opisuje gatunek performatywny łączący muzykę i poezję, praktykowany przez wiele społeczności w Lizbonie. Jako składniki wymienia afrobrazylijskie pieśni i tańce, lokalne pieśni i tańce, muzykę wiejską przyniesioną do miasta przez migrantów oraz pieśń miasteczek z początku XIX wieku. Ten sam tekst mówi, że profesjonaliści wykonują fado na scenie i w małych domach fado, podczas gdy amatorzy podtrzymują je w stowarzyszeniach sąsiedzkich starszych dzielnic Lizbony. Wikipedia zauważa, że emigracja i obieg muzyki światowej rozniosły fado daleko poza miasto, jako symbol portugalskiej tożsamości.

Dwa nazwiska, które warto znać

W każdym opisie powracają dwa historyczne nazwiska. Wikipedia przypisuje Marii Severze, fadistce z XIX wieku, udział w rozsławieniu gatunku, a Amálię Rodrigues opisuje jako Królową Fado, Rainha do Fado, której nagrania i trasy koncertowe rozniosły je za granicę. Oba nazwiska pojawiają się wszędzie, gdzie mówi się o fado — w Porto tak samo jak w Lizbonie. Należą do historii, a nie do konkretnego programu, a godzina w Noble Hall nie zależy od ich znajomości.

Druga tradycja: Coimbra

Według Wikipedii fado z Coimbry jest tradycyjnie związane z Uniwersytetem w Coimbrze i śpiewane wyłącznie przez mężczyzn. Portugalska wersja Wikipedii dodaje, że śpiewacy i muzycy noszą strój akademicki — czarne spodnie i czarną togę pod czarną wełnianą peleryną — a pieśni wykonywane są nocą, w niemal zupełnej ciemności, na placach lub ulicach. Tradycyjną formą są serenady pod oknem kobiety, którą śpiewak ma nadzieję zdobyć. Najbardziej typowym miejscem, jak podaje portugalski artykuł, jest plac obok Sé Velha w Coimbrze. Tematyka obejmuje studencką miłość i miłość do miasta, a także szersze pytania o kondycję ludzką.

Czym różnią się te dwa brzmienia

Różnica tkwi w gitarach równie mocno jak w śpiewakach. Artykuł Wikipedii o gitarze portugalskiej podaje strój D w Lizbonie i C w Coimbrze — odległe o sekundę wielką — przy czym instrument lizboński jest jaśniejszy i bardziej dzwoniący, a coimbrzański ciemniejszy. W stylu lizbońskim gitarzysta rozpoczyna introdukcją, a następnie wymienia krótkie frazy ze śpiewakiem w schemacie pytania i odpowiedzi. W stylu coimbrzańskim gitara akompaniuje akordami obok gitary akustycznej i nigdy nie odpowiada na frazy śpiewaka.

Czym więc jest fado z Porto?

Źródła nie opisują trzeciej, portońskiej tradycji, a ten przewodnik jej nie wymyśla. Porto oferuje miejsca, w których można usłyszeć te istniejące: sale koncertowe, wnętrza zabytkowych budynków i kameralne lokale — te same przestrzenie, które UNESCO wymienia, mówiąc, że fado wystawiane jest w warunkach koncertowych i w małych domach fado. To, które pieśni wybierze śpiewak, jest decyzją śpiewaka, a programy zmieniają się z wieczoru na wieczór. Dla odwiedzającego użytecznym pytaniem nie jest więc to, jaki styl ma Porto, lecz jakiego rodzaju wnętrza i jakiej godziny pragniecie.

Co oferuje koncert w Sali Szlacheckiej

Bilet obejmuje godzinny koncert fado w Sali Szlacheckiej, Salão Nobre, siedziby Ordem da Trindade. Występuje zawodowy śpiewak z gitarzystami, a między pieśniami śpiewak opowiada o fado i jego instrumentach. W cenie jeden kieliszek porto do wyboru spośród czterech stylów: wytrawne białe, białe, różowe i ruby. Liczba miejsc jest ograniczona, lunch ani kolacja nie są wliczone, a gospodarz mówi po portugalsku, angielsku, hiszpańsku i francusku. Sala znajduje się obok Praça da Trindade, niedaleko szczytu Avenida dos Aliados.

Czego będziecie słuchać

Niezależnie od programu te same elementy powracają z pieśni na pieśń i od śpiewaka do śpiewaka. Godzina w sali daje je wszystkie w niewielkiej przestrzeni, a ponieważ śpiewak między pieśniami opowiada o fado i jego instrumentach, możecie nazwać każdy element, gdy się pojawia. Wsłuchajcie się w tych pięć rzeczy, mniej więcej w tej kolejności uwagi. Lizboński dom fado A Severa prosi gości o całkowitą ciszę i wyciszony telefon podczas pieśni — ta sama uprzejmość przystoi koncertowi na siedząco.

• Jeden głos, zazwyczaj solowy śpiewak — mężczyzna lub kobieta — zgodnie z UNESCO
• Gitara portugalska, dwanaście metalowych strun zgrupowanych w sześć par
• Viola, gitara akustyczna, pod nimi
• Rubato: nuta przytrzymana na końcu frazy dla uzyskania efektu
• Saudade, tęsknota, do której powraca większość pieśni

Dla kogo to nie jest

Osoby poruszające się na wózku inwalidzkim nie mogą zarezerwować biletu do Sali Szlacheckiej, ponieważ system rezerwacji oznacza go jako dla nich nieodpowiedni. Nie przypadnie do gustu nikomu, kto chciałby połączyć kolację z muzyką, gdyż posiłek nie jest wliczony w cenę. To godzina na siedząco w jednej sali, a nie długa noc w domu fado. A jeśli marzy się państwu studencka serenada z Coimbry, w pelerynach i pod gołym niebem, żadna sala nie zapewni takiej scenerii, niezależnie od repertuaru. Długi wieczór z kilkoma śpiewakami, jedzeniem i winem to domena zupełnie innego rodzaju miejsca.

Rezerwacja

Proszę wybrać datę w kalendarzu poniżej. Przy anulowaniu z co najmniej jednodniowym wyprzedzeniem pieniądze zostaną zwrócone, można też zarezerwować termin teraz i zapłacić później. Liczba miejsc jest ograniczona, więc popularne terminy mogą zostać wyprzedane jako pierwsze. Miejsce spotkania to Praça da Trindade 182, a występ nie odbywa się już na stacji São Bento, niezależnie od adresu strony rezerwacji czy starszej recenzji. Kalendarz wyświetla ceny w wybranej walucie, dlatego nie podano ich w tym przewodniku.